وکالت

وکالت

فصل سیزدهم از قانون مدنی در چهار فصل و 28 ماده تشکیل شده است که عناصر عقد وکالت را تجزیه و تحلیل نموده است و به تفصیل تعهدات وکیل و موکل را درعقد وکالت بیان نموده است البته یکی از ایراداتی که علمای حقوق به این فصل از قانون مدنی می گیرند این است که هیچ تعریف جامع و مانعی از وکیل و موکل به عنوان پایه های اصلی تشکیل توافق وکالت وجود ندارد . ولی نویسندگان حقوقی باکمک منطوق و فحوای کلام قانون گذار دراین فصل تعاریفی را ازاین عناصر نموده اند که بنابر اختصاراز ورود به این بحث خودداری می کنم.
اگر بخواهیم یک تعریف ساده از عقد وکالت تشریح کنیم باید بگوییم که عقد وکالت یعنی انجام کاری را که انسان شخصا توانایی انجام آن را دارد را به دیگری واگذار نماید.ماده 656 قانون مدنی وکالت را این گونه تعریف می کند : وکالت عقدی است که به موجب آن یکی از طرفین طرف دیگر را برای انجام امری نایب خود می نماید

طبق این تعریف وکیل کسی است که:

دیگری او را نایب خود قرار می دهد و موکل کسی است که به دیگری عنوان وکالت می دهد و نایب می کند و نکته مهم اینکه هردو باید عاقل و بالغ باشد و قصد و اختیار داشته باشند.

بحث دیگر آن است که آیا داشتن وکیل اجباری است و اگر اجباری باشد تکلیف آن دسته از افرادی که استطاعت مالی برای گرفتن وکیل ندارند چه می شود؟
پاسخ این سوال را اصل 35 قانون اساسی با این عبارات داده است : در همه ی دادگاه ها، طرفین دعوا حق دارند برای خود وكیل انتخاب نمایند و اگر توانایی انتخاب وكیل را نداشته باشند ، باید برای آنها امكانات تعیین وكیل فراهم گردد ، بنابراین داشتن وكیل وانعقاد عقدوکالت ، در تمام امور دعاوی (اعم از حقوقی و كیفری) و در تمام دادگاه های كیفری و حقوقی حق اصحاب دعواست و نه تنها از اِعمال این حق نمی توان ممانعت نمود بلكه عدم حمایت در اِعمال این حق، مخالف قانون اساسی می باشد.

پس برمبنای این اصل سه نوع وکالت داریم:

1- وکالت تسخیری
2- وکالت معاضدتی
3- وکالت قراردادی

وکیل قراردادی :

به وکیلی گفته می شود که فرد شخصا آن را انتخاب می کند. وکیل معاضدتی وکیلی است که کانون وکلا به دلیل عدم استطاعت مالی شخص با استناد به اصل35 قانون اساسی و ماده 44 قانون وکالت به شرط احراز عدم توانایی مالی برای او تعیین می کند ولی سالی 3 وکالت برای هر وکیل به صورت معاضدتی می باشد.

در پایان این بخش ذکر چند نکته نیز خالی از لطف نمی باشد:

نکته اول : با استناد اصل 35 قانون اساسی و ماده 28 قانون آیین دادرسی کیفری و ماده واحده مصوب مجمع تشخیص مصلحت نظام در یازدهم مهرماه سال هفتاد به هیچ وجه نمی توان ازحضور وکیل در جلسه دادگاه ممانعت کرد البته در مواردی مثل امور محرمانه و علیه امنیت کشور منوط به اجازه دادگاه شده است که آن هم به عقیده اکثر حقوقدانان مخالف اصل 35 قانون اساسی است.

نکته دوم : تفاوت انتخاب وکیل درامور حقوقی و کیفری است که در امور مدنی حداکثر 2 وکیل و در امور کیفری تعداد وکیل محدودیتی ندارد.

نکته سوم : اموری که شرعا بر خود فرد جایز نیست قابل توکیل هم نیست.

نکته چهارم : اصل وکالت نیز قابل توکیل نیست مگر به اذن موکل باشد . وکیل دوم باعزل وکیل اول عزل می شود مگر این که قصد موکل بر این بوده باشد که وکیل اصلیه مدنظر او وکیل دوم بوده است.

نکته پنجم : اصل بر این است که ید وکیل امانی است یعنی وکیل صرفا درصورت تعدی و تفریط درموضوع وکالت مسئول است و در غیر این صورت هیچ تعهدی در اتلاف مال برعهده او نخواهد بود.

پاسخ به برخی ازسوالات خاص درمورد عقد وکالت :

سوال 1 عقد وکالت چه اموری را دربرمی گیرد ؟
جواب _ عقد وکالت یعنی انسان کاری را که می تواند شخصاً انجام دهد، به دیگری واگذار نماید، تا از طرف او انجام دهد، مثلاً کسی را وکیل کند تا خانۀ او را بفروشد، یا زنی را برای او عقد نماید.

سوال 2 _ آیا شخص سفیه می تواند کسی را برای انجام کارهای خود عقد وکالت منعقد کند ، چرا؟
جواب _ خیر- زیرا شخص سفیه که مال خود را در کارهای بیهوده مصرف می کند، حق ندارد در مال خود تصرف نماید، پس نمی تواند برای فروش آن و ... کسی را وکیل گرداند.

سوال 3 _ آیا در عقد وکالت، خواندن صیغه لازم است یا خیر؟
جواب _ در وکالت لازم نیست، صیغه بخوانند و اگر انسان به دیگری بفهماند او را وکیل کرده و او نیز بفهماند قبول کرده وکالت صحیح است، مثلاً مال خود را به کسی بدهد که برای او بفروشد و او آن را بگیرد.

سوال 4_ اگر انسان کسی را که در شهر دیگر است وکیل نماید، برای او وکالت نامه بفرستد و او قبول کند، اگر وکالت نامه بعد از مدّتی به او برسد، آیا وکالت صحیح است یا خیر؟
جواب _ وکالت صحیح است .

سوال 5_ مُوکِّل کیست و شرایط هر دو آنها چیست؟
جواب _ موکل یعنی کسی که دیگری را وکیل می کند و شرایط آن دو یعنی موکل و کسی که وکیل می شود این است که باید بالغ و عاقل باشند و از روی قصد و اختیار اقدام نمایند.

سوال 6_ آیا می توان برای انجام کاری که انسان نمی تواند انجام دهد، یا شرعاً نباید انجام دهد، از طرف دیگری وکیل شد وعقد وکالت منعقد کرد؟
جواب - مورد وکالت : امر و یا اموراتی است که وکیل به موجب عقد ( قرارداد ) وکالت و به نیابت ( نمایندگی ) از طرف موکل خود می بایست انجام دهد ، مورد وکالت باید از اموراتی باشد که خود موکل بتواند آنرا انجام دهد و مانع قانونی در این زمینه وجود نداشته باشد ، و وکیل هم برای انجام آن امر اهلیت قانونی داشته باشد .

طرق منفسخ شدن وکالت :

با از بین رفتن متعلق وکالت ، با انجام مورد وکالت توسط خود موکل و با انجام عملی از سوی موکل که منافی با وکالت وکیل باشد .

وکالت در دادگاهها :
با توجه به اینکه اقامه دعوی حقوقی و یا کیفری نسبت به هر موضوعی معمولاً یکبار قابلیت طرح را دارد مگر موضوعات و یا مواردی که از این قاعده مستثنی هستند لذا کسب اطلاعات لازم از طریق مشاوره حقوقی و یا انتخاب وکیل دادگستری در اقامه دعوی و یا دفاع در قبال دعوی مطروحه می تواند در حل مشکلات بوجود آمده مفید باشد ، البته مشاوره با وکیل فقط مختص بروز مشکلات حقوقی نبوده حتی قبل از اقدام به امری و پیش آمدن مشکلات ، می توان با وکیل مشاوره داشته و علاج واقعه را قبل از وقوع نمود.


نظر کاربران